Marie Antoinette ve Kaplumbağa Terbiyecisi

“Büyük Britanya ve Kuzey İrlanda Birleşik Krallığı ve diğer Toprakları ve Ülkelerinin” Kraliçesi, Commonwealth’in Başı, İmanın Koruyucusu (Defensor of the Faith; bir nevî ‘emir’ül-müminin’)” II. Elizabeth‘in 95 yaşına geldiğinde tahtı oğlu Galler Prensi Charles‘a bırakacağına dair bir haber çıktı. 1926’da doğan –ve 1962‘de vefat eden Marilyn Monroe ile akran olan- Kraliçe, babasının 1952’deki ölümünden bu yana tahtta. Saltanatının 60. yılını (Diamond Jubilee) 2012’de kutlayan Elizabeth, büyük büyük annesi Kraliçe Victoria‘nın 64 yıllık saltanatını geçen yıl egale ederek Britanya tarihinin en uzun süre tahtta kalan hükümdarı oldu. 

20429826_708269002696509_3614222036846085041_n

Fakat Avrupa tarihindeki rekoru kırması için en az 7 yıl gerekli: Çünkü Avrupa tarihinin en uzun süre tahtta kalan ismi, 72 yıllık inanılmaz bir süreyle Fransa Kralı XIV. Louis‘ye ait! 

f7018eb07b4869d75025e9e4e8edec89

Güneş Kral (“le Roi Soleil”) kudretinin, saltanatının ve “erkekliği”nin zirvesindeyken. Ressam: Hyacinthe Rigaud, 1701.

5 yaşında tahta çıkan (1643) XIV. Louis‘nin 72 yıllık saltanatı 1715’teki ölümüyle son buldu. Modern Fransa’nın, Napoléon‘u bile önceleyen, babası; Kıta Avrupası tarihinde mutlak monarşiyi tesis etmesi, zamanının en önemli bilimsel kurumu olan Académie française‘i kurması, Fransız edebiyatının ve sanatının zirvelerini himaye etmesi ve ülke topraklarını uzun yıllar süren savaşlarla genişletip merkezîleştirmesiyle bu unvanı kazanmıştı. 

Britanya’nın; “sınırlarında güneş batmayan imparatorluk” sıfatını çoktan terk ettiği, Soğuk Savaş’ta geri planda kalmış bir aktör olduğu ve kolonilerini bir bir bağımsızlaştırıp buralardan geri çekildiği zamanların hükümdarı II. Elizabeth ise, Güneş Kral‘ın 7 yıl gerisinde. Louis o kadar uzun süre tahtta kalmış ki insanın havsalası almıyor; hele hele gündelik hayattaki her şeyin saniyeler içinde değiştiği bir çağda! Bugün ancak Putin 17, Erdoğan 14, Merkel 12 yıldır iktidarda. 

1018437369

Yıldız Sarayı, Nisan 2016.

XIV. Louis nihayet, 72 yıl sonra öldüğünde, oğlu “le Grand Dauphin (Veliahd-ı saltanat-ı kebir) Louis (kimilerine göre zehirlenerek) öleli 4 yıl oluyordu (1661-1711). 

DHMrdozXYAAwQ5m

Louis le Grand Dauphin, ressam: Hyacinthe Rigaud.

Bu arada, veliahd manasındaki Dauphin, Fransızca aynı zamanda “yunus” anlamına geliyor. Kökeni Antik Yunanca “ἀδελφόςadelphós (kardeş); Fransızca çift anlam kazanmış. Çünkü Latinceden gelen “delphinus“, Fransızcada yine “dauphin” (yunus) diye telaffuz edilmiş ve bunun sonucunda veliahdlar, kendi sembolleri olarak yunusu seçmişler. (Aklınızda bulunsun: Paris sokaklarını arşınlarken karşınıza çıkan “Dauphin de France” yazısı kafanızda “Fransa’nın yunusu’ ne ola ki?”, sorusunu uyandırmasın.)

DHMsHW4W0BMGIw-

Veliahd-ı saltanatın sancağı bu yüzden yunus ve zambak (fleur-de-lis; Hanedan simgesi) ile süslü. Gelgelelim, Güneş Kral’dan sonra hiçbir Dauphin Louis kral olamaz.

XIV. Louis‘nin, 69. saltanat yıldönümünde “torun” Louis “le Petit Dauphin”ı (veliahd-ı asker) de vefat eder (1682-1712). Torun Louis, le Grand Dauphin‘in oğluydu. Bu kayıpları bugüne uyarlarsak; aşağı yukarı II. Elizabeth‘in torunu Galler Prensi ve Cambridge Dükü William‘ın ölümünü görmesi gibi 21. yüzyıl için trajik bir durum ortaya çıkıyor.

DHMtqBHWAAA7S5S

Louis le Petit Dauphin, ressam: Hyacinthe Rigaud.

1715’te tahta büyük torun XV. Louis çıkar. Büyük dedesi gibi, o da, kral olduğunda 5 yaşındadır. Ve cülûsundan 6 yıl sonra ilginç bir simayla tanışacaktır. 

DHMuN9mW0AQNsP3

Louis XV, ressam: Hyacinthe Rigaud.

 

Machiavelli‘nin izinden giderek Montesquieu ve Voltaire‘in “despotik yönetimler” sınıfına soktuğu Turquie‘nin sultanı III. Ahmed, 1703’te tahta çıkmış ve uzun yıllar Rus ve Avusturya savaşlarıyla meşgul olmuştu. 1718’de damadı ve sadrazamı Nevşehirli İbrahim Paşa‘nın çabalarıyla ülkede bir iç ve dış barış devri ile birlikte; bugün zevk u safâ dönemi olarak bilinen Lale Devri‘ni başlatmıştı. Lale Devri’nin de en görkemli çağında Yirmisekiz Mehmed Çelebi‘yi elçi olarak Paris’e yollamış ve bu memleketin türlü hâllerine dair bir rapor yazmasını istemişti.

“Paris Sefâretnâmesi”nde Çelebi, kısa bir fasılda Fransız sarayından söz eder. Ortada koşuşturup oyun oynayan çocuk kralı görünce şaşırır. Kralın lâlâsı ise manzaradan memnundur.

mehmet-efendi-with-the-child-louis-xv

“Çocuk Kral” XV. Louis‘nin huzuruna çıkan Türk heyeti ve başındaki Yirmisekiz Mehmed Çelebi.

Küçük kralı Çelebi‘nin yanına çağırır ve ondan Türk elçisine saçlarını uzatmasını ve elçiden bu saçların güzelliğini görmesi için ona dokunmasını ister. Mehmed Çelebi Paris ve civarını gezmeye tüm şaşkınlığını muhafaza ederek devam edecektir.

XIV. Louis‘den sonra XV. Louis‘nin tahta çıkışı -yine bir paralellik kurmamız gerekecekse- II. Elizabeth‘in vefatı öncesi oğlu ve iki erkek torununun ölmesi sonucu, 2013’te doğan Cambridge Prensi George‘un tahta çıkmasına benzeyecektir.

DHMzFXMXcAAFFoY

Cambridge Prensi George (d. 2013).

XV. Louis, büyük dedesinin izinden giderek  59 yıl tahtta kalır ve yerini -yine- torunu XVI. Louis‘ye bırakır (1774); çünkü oğlu dauphin Louis Ferdinand 1765 gibi erken bir tarihte ölmüştür. Neredeyse bir asırdır devam eden “Louis” ismi sevdası, her ne kadar, hikâyeyi takip etmeye zorlaştırsa da bu sonuncu Louis tanıdık gelecektir. 

louis16

Louis XVI, coronation regalia, ressam: Antoine-François Callet, 1780. Fransa’nın Devr-i Kadim (“Ancien Régime”, Eski Rejim)’inin son hükümdarı XVI. Louis’yi cülus kıyafetiyle gösteren portre; Rigaud’nun (yukardaki) XIV. Louis portresine atıfta bulunurcasına çizilmişti.

 

Mutlak monarşiyi tesis eden Güneş Kral‘a -ki ünlü “l’Etat, c’est moi.” (Devlet, ben’im) sözünü zikretmiştir- öykünen XVI. Louis; Fransız Aydınlanması’nın yarattığı tüm fikirlere savaş açarcasına yerel meclisleri dağıtmış, kıtlık altındaki ülkede lükse ve safahata düşkünlüğüyle ün salmıştı. Nitekim, kraliçeye atfedilen “Ekmek bulamıyorlarsa pasta yesinler,” cümlesiyle alevlenen (!) İhtilâl-i Kebir (“la Grande Révolution”, Büyük Devrim – Fransız Devrimi)’de başını giyotine kaptırır (1792).  

Nietzsche, “Çağdaş insanın ünlü tarihsel nesnelliği dolayısıyla kendini güçlü, yani adil, öteki çağların insanlarından daha yüksek derecede adil olarak göstermesine hakkı var mıdır?” diye soruyor.  Tarihsel figürler üzerine düşünürken, bu soruyu göz önünde bulundurmak gerek. Neyse ki şimdilik böyle derin bir sorunumuz yok! İşin içinden, “God save the Queen!” diyerek sıvışalım ve 91 yaşındaki kraliçeye uzun ve sağlıklı ömürler dileyelim.

 

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s