Stalin’in Mavi Boncuğu

Bu dünyada sevgi büyük ihtiyaç
Herkes sevmeye sevilmeye muhtaç
Herkesle dost ol herkesle arkadaş
Ömrümüz geçiyor bak yavaş yavaş

Onda bunda şundadır
Şunda onda bundadır
Mavi boncuk kimdeyse
Benim gönlüm ondadır

emel-say-n-emel-sayin-28396803-450-592

Ocak 1975’te vizyona giren Mavi Boncuk, bugün hâlâ en çok sevilen, izlenen, severek izlenen Türk filmleri arasındaki yerini koruyor. Ertem Eğilmez‘in yönettiği ve Türk sinemasının unutulmaz isimlerinin yer aldığı filmde, assolist Emel Sayın‘ın halıya sarılarak kaçırıldığı sahneyi “7’den 77’ye” kim bilmiyor ki?

Dahası, Emel Sayın’la, aradan geçen 42 yıla rağmen, özdeşliğini koruyan Mavi Boncuk şarkısı 7 ‘ d e n  7 7 ‘ y e tüm Türkiye’yi neşelendirebilme özelliğine -hâlâ- sahip.

hqdefault-2Şarkının sözlerini Ülkü Aker yazmış; beste ise Ələkbər (Ali Ekber) Tağıyev‘in. Bestekâr, isminden anlaşılacağı üzere, bir Azerbaycan Türk’ü (d. 1924 – ö. 1981).

Büyük besteci Tağıyev‘in adını duymamış olabilirsiniz. Fakat “Arzu Kızım” ve “Sen Gelmez Oldun“u bilmeyen yoktur. Tağıyev’in çağdaş Azerbaycan -ve Türkiye- müziğindeki yerini sadece bu iki eserle bile tespit edebiliriz; geriye kalan onlarca eserini şimdilik geçelim.

Mavi Boncuk‘a dönecek olursak… Tağıyev‘in bu şen bestesi, Azerbaycan topraklarında Sənə Qurban ismiyle bilinmekte ve söylenmekte. Güftesi şöyle:

Dəyirsen yanında qalacağam mən,
Çox gözel fikirdir, qal sənə qurban.
Nə zaman istəsən əziz canımı,
Qumral gözlərinle al sənə qurban.

Sən Müşfiqin yanında, qalginen sənə qurban,
İstəsən bu canımı, alginən sənə qurban.

Gəlmiş hüzuruna bir qara dağlı,
Bir qara qulundur, qolları bağlı,
Gəl çəkmə sinəmə sən hicran dağı,
Gümüş topuğunda xal, sənə qurban.   

1433479275_80f0a6bf294055ba9df41ff647e6f669Türkiye Türkçesiyle anlaşılabilen sözleri geçiyorum (Diyorsun, yanında kalacağım ben / Çok güzel fikirdir, kal, sana kurban / Ne zaman istesen aziz canımı / Kumral gözlerinle al, sana kurban / Sen Müşfik’in yanında, kalırsan sana kurban / İstersen bu canımı, alırsan sana kurban). Güfte, aynı isimli bir şiirden; şair Mikayıl Müşfiq‘e (Mikail Müşfik) ait (d. 1908 – ö. 1938). Şair, Nâzım‘ın dostu Səməd Vurğun (Samet Vurgun) ve Rəsul Rzayev‘le (Resul Rızayev) birlikte modern/Sovyet Azerbaycan şiirinin kurucularından kabul edilir. Aşkın, doğanın ve duyguların şiirini yazan Müşfiq, aynı zamanda işçi sınıfını yüceltirken, sınıf mücadelelerini ve bir yandan da millî destanları, servetleri konu aldı. Şairlik “kariyeri” 1926’da başlayan Müşfiq, Puşkin başta olmak üzere pek çok Rus şairini de Türkçeye kazandırdı. Fakat kısa süren yaşamı, trajik bir şekilde, tüm zamanların en korkunç insanlarından birinin, Stalin’in eliyle son buldu:
Şair yeni-yeni sözlər bulacaq,
Kainat olduqca şer olacaq! –
(şer: şiir)
diyordu Müşfiq. Ancak yangına odun taşıyanların her devirde olduğu -ve olacağı- gibi, Stalin diktatörlüğünün de yandaşları, nemalananları çoktu. “Şovenizm” ve “küçük burjuva şairliği” gibi ithamlarla jurnallendi Müşfiq. “Büyük Temizlik”in mimarı, “xalq düşməni” ilan edilen Müşfiq‘i 1937’de tutuklar ve 6 Ocak 1938’de katleder.
1433498000_etatist

Sevirəm
bnövşə tək
boynun bükərək
o məhzun duruşlarını.
Sevirəm
mənimlə göz-gözə gələndə,
şimşək baxışların vuruşlarını. Sevirəm
kirpik çala-çala
məni süzərək
bir mahir ovçudan qorxmuş, ürkərək o ceyran ədalı baxışlarını.

(bnövşe: menekşe)

Kruşçev’in “destalinizasyon” (Stalin’den arınma) politikası çerçevesinde Müşfiq, “affedildi” affedilmesine ancak “anti-Stalinist” şairler arasında bir yere konuldu. Yine de katledildiği günden bugüne Azerbaycan edebiyatını ve müziğini beslemeye devam etti. Zeynəb Xanlarova‘nın sesinden neşe içinde dinlenen Sənə Qurban ise Türk sinemasında unutulmaz filmlerden birine hayat verdi.

Kainat oldukça şiir olacak, şair olacak.

Müşfiq haklıydı. Çevremizde yaşanan her şeye rağmen edebiyat, müzik; sanat daima var olacak ve yolumuzu aydınlatmaya devam edecek. Bizler de Mavi Boncuk izlerken totalitarizm üzerine Arendtvârî düşüncelere dalabilir, 70’lerin müziğine kulak verirken 30’ların karanlığından yolumuzu aydınlatacak bir şeyler çıkarabiliriz.

DBBgBo_XsAAj5fS

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s