“Aşık oldum, benim günahım budur.”

Klasik Türk müziğine olduğu kadar; bizimkine yeterince ilham ve yordam vermiş olan Klasik İran müziğine de sevdalıyım. Günümüzdeki en iyi icracılarından olan Mecid Dırahşânî‘nin (Majid Derakhshani — bu isimle eserlerinde daha kolay ulaşabilirsiniz) ve Nasır Mesûdî (Naser Masoudi) “Why Now?” albümünü dinlerken bir şarkıya rastladım: “I Fell in Love“. Of course, şarkı İngilizce değil, Farsça.

51feLZTCXQL._SS500

İranlı klasik icracılar, mesela Dırahşânî, genellikle Rûdekî (10. yy) ve Baba Tâhir (11. yy) gibi uzak asırların şairlerinden başlayarak, 20. yy’ın divân şairlerini veya divânı olan şairlerin şiirlerini besteliyorlar. “I Fell in Love” da aslında “Bâğ-ı gam” başlıklı bir gazelden bestelenmiş; şairi, çok yeni tanıştığım Abdülkâsım Lâhûtî (1887-1957).

Abolqasem_LahoutiLâhûtî macera dolu bir hayat yaşamış. Kirmanşah’ta doğmuş, babası kendi gibi bir şair, İlhâmî mahlaslı; annesi ise Kürt kökenli. İlk eğitimini Kirmanşah’ta alıp Bulgaristan’a ve Türkiye’ye gitmiş. İran ve Rus (1905) devrimleriyle komünizme sempati duymaya başlamış, İsveçlilerin İran’da kurduğu jandarma teşkilatında görev almış. İran Meşrutiyeti’nin kahramanlarından Settar Han’ın elinden madalya da alan Lâhûtî, kimi silahlı çatışmalara girdikten sonra 1918’de İstanbul’a firar etmiş. Bizim İstiklâl Harbimiz devam ederken, işgal İstanbul’unda evsizlerle sokaklarda yaşamış, aşçılık yapmış ve bir yandan da Farsça dergi ve gazeteler yayımlamış. Daha sonra Moskova’ya gidip Komünist Parti’ye girmiş ve nihayetinde Tacikistan’ın başkenti Duşanbe’ye (1929’dan 1961’e dek “Stalinabad“) yerleşmiş. Burda kadın haklarının gelişmesi, komünizmin Orta Asya’ya yayılması, dekulakizasyon süreçlerine katkıda bulunmuş; Stalin’in liderliği hakkında Firdevsî‘nin “Şehnâme“sini tanzir ederek şiirler yazmış. Tacikistan Millî Eğitim Bakanı ve ilk Yazarlar Birliği Başkanlığı görevlerinde de bulunan Lâhûtî, aynı zamanda Tacik Millî Marşı’nın şairi ve Puşkin, Mayakovski gibi pek çok Rus şairin Farsçaya tercümanı.

Biyografisinin üstünden kısaca geçtiysek, bahsettiğimiz şiire dönelim:

Ekran Resmi 2018-03-07 16.05.45

1939 Şubat’ında Stalinabad’da (Duşanbe) yazılan gazeli şöyle latinize edebiliriz:

*

Âşık şüdeem, günâhım in est;

Derd-i dil-i bî-penâhım in est.

Saf beste hemîşe gerd-i men gam;

Men şâh-ı gamım, sipâhım in est.

Cüz derd, nerûyed ez gil-i men;

Men bâğ-ı gamım, giyâhım in est.

Cûşed ser ü hûn be dil zened mevc;

Men bahr-i gamım, refâhem in est.

Seng ez nefesim, çü yah şüd âb,

Der sîne-yi tefte âhem in est.

Şüd mû-yı serim be-reng-i kâfûr;

Pâyân-ı şeb-i siyâhım in est.

Bâ merg hemîşe mîsetizem;

Der zinde dilî güvâhım in est.

Bâred zi reh-i vefâ eger tîr,

Vâpes nerevem ki râhım in est.

*

Bu arada şarkıyı dinlemenizi, kesinlikle, öneririm. İcracılar her beyitten sonra, matla’ beytini, yani ilk beyti tekrarlıyorlar:

Âşık şüdeem, günâhım in est / Derd-i dil-i bî-penâhım in est…

Şimdi, haddimiz olmadan, yıllarını bu işe ve bu engin edebiyata vakfetmiş hocalardan af dileyerek, tercüme denememizi paylaşalım:

*

Aşık oldum, benim günâhım budur,

Kimsesiz gönlümün derdi budur.

Saf tutar her zaman toprağımda gam,

Ben gamın şâhıyım, benim askerim gamdır.

Dertten başka şey gelmez toprağıma*,

Ben gam bağıyım, üzerimde yetişen bitki gamdır.

Coştu, kıyam etti kanım, gönle vurdu dalgaları

Ben gam deniziyim, benim varlığım gamdır.

Nefesim buzu eritip suya döndürür,

Yanan gönlümdeki âh işte budur.

Saçlarım kâfur rengini aldı (beyazladı),

Siyah gecemin sonu işte budur.

Ölümle sürekli savaştayım,

Diri kalbim, benim şahidimdir.

Vefâ yolunda eğer üstüme ok yağsa,

Geri dönmem çünkü benim yolum budur.

(*Burdaki toprak, aslında kil kelimesi. Hem toprak anlamına geliyor, hem de bildiğimiz, insanın yaratıldığı kil, balçık, toprak. Şiirin tüm mısralarında olduğu gibi, burda da kuvvetli bir mecaz mevcut.)

*

Kaynakça:

Şiir ve Lâhûtî‘nin gazeliyâtı — https://fa.wikisource.org/wiki/لاهوتی_(غزلیات)/باغ_غم

Şairin biyografisi — http://www.iranicaonline.org/articles/lahuti-abul-qasem

Yararlanabileceğiniz faydalı bir online Farsça sözlük — http://www.vajehyab.com

Kubbealtı Lügâtı — http://lugatim.com

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s